Dnyanakalika-stotra

0
300

ज्ञानकलिका स्तोत्रम् – हरितालिका व्रत

– श्री प्रमोद देवल

पर्वतराज हिमालयाने आपल्या मुलीचा, गौरीचा विवाह भगवान् विष्णुंशी करण्याचा प्रयत्न चालविला होता. त्यातून सुटका करून घेण्यासाठी पार्वती आपल्या चार सख्यांसह निबिड अरण्यात चालती झाली. तेथे तिने गंगाकिनारी स्नान करून कामेश्वरांकनिलया त्रिपुरादेवीची मातीची मूर्ती करून, वैदिक व तांत्रिक उपचारांनी यथासांग
पूजा करून, गायन-नृत्य इत्यादी विशेष उपचारांनी रात्रभर जागरण केले. उचित समयी शिवप्राप्तीसाठी त्रिपुरादेवीची या स्तोत्राने स्तुती केली. या स्तुतीने त्रिपुरादेवी प्रसन्न होऊन तिच्या कृपेने पार्वतीला पुढे भगवान् शिव प्राप्त झाले. असे हे साक्षात् जगन्मातेला इच्छित पति प्राप्त करून देणारे “ज्ञानकलिका स्तोत्र”
त्रिपुरारहस्य-माहात्म्यखण्डाच्या तिसाव्या अध्यायात प्रसिद्ध आहे. पार्वतीने ही पूजा व स्तुती भाद्रपद शुद्ध तृतीयेला, हरितालिकेच्या दिवशीच केली असल्याने या दिवशी पार्वती व सख्यांची पूजा केल्यानंतर या स्तोत्रपठनाचे विशेष महत्व आहे.

शिवे देवि संवित्सुधासागराऽऽत्मस्वरूपाऽसि सर्वान्तराऽऽत्मैकरूपा।
न किञ्चिद्विना त्वत्कलामस्ति लोके ततः सत्स्वरूपाऽसि सत्येऽप्यसत्ये॥१७॥
असत्यं पुनः सत्यमन्ये द्विरूपं द्वयाऽतीतमेके जगुः सर्वमेतत्।
न ते तां विदुर्मायया मोहितास्ते चिदानन्दरूपा त्वमेवाऽसि सर्वम्॥१८॥
क्षणानां क्रमैर्भिन्नरूपां धराद्यैर्मितामाहुरेके तमोमात्ररूपाम्।
तमोदीप्तिसंभिन्नरूपाञ्च शान्तस्वरूपां महेशीं विदुस्त्वां न तेऽज्ञाः॥१९॥
शिवादिक्षितिप्रान्ततत्त्वावलिर्या विचित्रा तदीये शरीरे विभाति।
पटे चित्रकल्पा जले सेन्दुतारानभोवत्परा सा त्वमेवाऽसि सर्वा॥२०॥
अभिन्नं विभिन्नं बहिर्वाऽन्तरे वा विभाति प्रकाशस्तमो वाऽपि सर्वम्।
ऋते त्वां चितिं येन नो भाति किञ्चित् ततस्त्वं समस्तं न किञ्चित् त्वदन्यत्॥२१॥
निरुध्याऽन्तरङ्गं विलययाऽक्षसङ्घं परित्यज्य सर्वत्र कामादिभावम्।
स्थितानां महायोगिनां चित्तभूमौ चिदानन्दरूपा त्वमेका विभासि॥२२॥
तथाऽन्ये मनः सेन्द्रियं संचरच्चाप्यसंयम्य तन्मार्गके जागरूकाः।
स्वसंवित्सुधाऽऽदर्शदेहे स्फुरन्तं महायोगिनाथाः प्रपश्यन्ति सर्वम्॥२३॥
निरुक्ते महासारमार्गेऽतिसूक्ष्मे गतिं ये न विन्दन्ति मूलस्वभावाः।
जनान् तान् समुद्धर्तुमक्षाऽवगम्यं बहिः स्थूलरूपं विभिन्नं बिभर्षि॥२४॥
तदाराधनेऽनेकमार्गान् विचित्रान् विधायाऽथ मार्गेण केनाऽपि यान्तम्।
नदीवारि सिन्धुर्यथा स्वीकरोति प्रदाय स्वभावं स्वात्मीकरोषि॥२५॥
तथा तासु मूर्तिष्वनेकासु मुख्या धनुर्बाणपाशाऽङ्कुशाऽऽढ्यैव मूर्तिः।
शरीरेषु मूर्धेव ये तां भजेयुर्जनास्त्रैपुरीं मूर्तिमत्युत्तमाऽस्ते॥२६॥
जनान् दुःखसिन्धोः समुद्धर्तुकामा पथस्ताननेकान् प्रदिश्य प्रकृष्टान्।
दयार्द्रस्वभावेति विख्यातकीर्तिस्त्वमेकैव पूज्या पराशक्तिरूपा॥२७॥
सदा ते पदाब्जे मनः षट्पदो मे पिबन् तद्रसं निर्वृत्तः संस्थितोऽस्तु।
इति प्रार्थनां मे निशम्याऽऽशु मातर्विधेहि स्वदृष्टिं दयार्द्रामपीषत्॥२८॥
इति संस्तुत्य सा गौरी त्रिपुरां परमेश्वरीम्।
स्तोत्रेण ज्ञानकलिकाऽऽख्येन ध्यानं समास्थिता॥२९॥
॥ इति शिवम् ॥
Comments